Yıldız, örgütlü bir yapıya sahip milyonlarca engellinin temel haklarının eksiksiz uygulanması gerektiğini vurguladı. Kemal Yıldız yaptığı açıklamada, Türkiye’de engelli nüfusun yaklaşık yüzde 12 seviyesinde olduğunu, aileleriyle birlikte bu oranın yüzde 25’e ulaştığını ifade etti. Engellilerin güçlü bir oy potansiyeline ve örgütlü yapıya sahip olduğunu dile getiren Yıldız, “Yüzlerce dernek çatısı altında birleşen yaklaşık 10 milyon engellinin haklarını görmezden gelemezsiniz. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne ve uluslararası sözleşmelere uygun politikalar hayata geçirilmelidir” dedi. Yıldız ayrıca, engelli hakları ihlallerine son verilmesi çağrısında bulundu. Yıldız açıklamasının ardından, engelli örgütleri adına hazırlanan ve 14 Haziran 2025’te duyurulan Engelli Hakları Bildirgesi kamuoyu ile paylaştı.
ENGELLİ HAKLARI BİLDİRGESİ
Bizler, Türkiye nüfusunun %12’sini oluşturan on milyon dolayındaki engelli kitlesinin örgütleri olarak Türkiye kamuoyuna ve siyaset kurumuna aşağıdaki görüşlerimizi, tespitlerimizi ve taleplerimizi bir kez daha güçlü bir sesle duyuruyoruz.
TEMEL İLKELER VE DEĞERLER
Birleşmiş Milletler Şartı’nda ilan edilmiş olan ve insanlık ailesinin tüm mensuplarının doğuştan sahip oldukları onuru, değeri, eşit ve devredilmez hakları; dünyada özgürlüğün, adaletin ve barışın temeli olarak kabul ediyoruz. Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan amaç ve ilkelere saygı üzerine kurulu barış ve güvenlik ortamının, özellikle silahlı çatışma ve işgal koşullarında engellilerin korunması için vazgeçilmez olduğunu vurguluyoruz. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve uluslararası insan hakları sözleşmeleri ile tanınan hak ve özgürlüklere, insanlık ailesinin ayrılmaz bir parçası olan engellilerin herhangi bir ayrımcılığa uğramaksızın sahip olduğunu ilan ediyoruz. Gelişen bir kavram olarak engellilik durumunun; sakatlığı olan kişilerin topluma diğer bireylerle birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı gerçeğinin altını çiziyoruz. Engelliliğe ilişkin konuların, sürdürülebilir kalkınmayla ilgili stratejilerin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmasının hayati önemini vurguluyoruz. Bir kişinin engelli olduğu için ayrımcılığa maruz kalmasının, her bireyin doğuştan sahip olduğu insanlık onuru ve değerinin ihlali anlamına geldiğine dikkat çekiyoruz. Fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve iletişime erişimin, engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam yararlanabilmesinin ön koşulu olduğuna dikkat çekiyoruz. Erişemediğimiz her kapı, bağımsız yaşama hakkımızın önüne çekilen bir duvardır. Ailenin toplumun doğal ve temel birimi olduğunu ve devlet tarafından korunması gerektiğini kabul ediyoruz. Engellilerin tüm insan haklarından tam ve eşit ölçüde yararlanabilmesi için gerekli desteklerin sağlanması gerektiğine inanıyoruz.
MEVCUT SORUNLAR VE ENDİŞELER
Çeşitli yükümlülüklere rağmen engellilerin topluma eşit bireyler olarak katılmalarının önündeki engellerin devam ettiğini ve insan hakları ihlallerinin sürdüğünü üzülerek görüyoruz. Engellilerin toplumun refahına katkılarının farkındayız ve bu katkıların artırılması için eşit haklara erişimin sağlanması gerektiğine inanıyoruz. Engellilerin bireysel özerkliklerinin ve bağımsızlıklarının vazgeçilmez önemini vurguluyoruz. Engellilerin kendilerini ilgilendiren karar alma süreçlerine katılımının demokratik bir zorunluluk olduğuna dikkat çekiyoruz. “Bizim hakkımızda bizsiz karar alınamaz!”
ÖZEL GRUPLAR VE ÇOKLU AYRIMCILIK
Engelli kadınların ve kız çocuklarının şiddet, ihmal ve istismar riskine daha fazla maruz kaldığını vurguluyor ve buna karşı kararlılıkla mücadele edilmesi gerektiğini ifade ediyoruz. Engelli çocukların tüm haklardan eşit biçimde yararlanmasının sağlanması gerektiğini hatırlatıyoruz. Engelli hakları politikalarına toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinin dahil edilmesini savunuyoruz. Engellilerin büyük bölümünün yoksulluk koşullarında yaşadığına dikkat çekiyoruz. TOPLUMSAL SORUMLULUK VE DEVLET YÜKÜMLÜLÜĞÜ Engelliliğin çoğu zaman erişim engelleri ve ayrımcı uygulamalardan kaynaklandığını belirterek devletin sorumluluğunu hatırlatıyoruz. Anayasa çalışmalarında engelli örgütlerinin aktif katılımının sağlanması gerektiğini vurguluyoruz. TBMM’de kurulan ilgili komisyon çalışmalarına aktif katılım talep ediyoruz.
TALEPLERİMİZ VE BEKLENTİLERİMİZ
(Bildirgenin bu bölümünden itibaren yer alan tüm maddeler; temel haklar, erişilebilirlik, sosyal devlet sorumluluğu, sağlık, sosyal güvenlik, istihdam, eğitim, adalete erişim, siyasi katılım, çevre, ekonomik kriz, farkındalık, uluslararası yükümlülükler ve kurumsal yapılanma başlıkları altında aslı korunarak aynı içerikle devam etmektedir.) Bildirgenin sonunda şu vurgular yer aldı: Hakların kısıtlanmasını ya da ortadan kaldırılmasını değil; uluslararası sözleşmeler doğrultusunda korunmasını ve geliştirilmesini istiyoruz. Bu bildirge, engelli haklarının korunması ve geliştirilmesi için mücadele eden tüm örgütler adına hazırlanmış ve 14 Haziran 2025 tarihinde kamuoyuna duyurulmuştur.
Unutmayın: Engellilik hepimizin ortak meselesidir.
